Wat?
PFAS (per- en polyfluoralkylverbindingen) is een verzamelnaam voor meer dan 6000 door de mens gemaakte chemische stoffen die zeer moeilijk afbreken. Ze worden al tientallen jaren gebruikt in tal van toepassingen, daar ze bestand zijn tegen hoge temperaturen en ze zijn water-, vuil- en vetafstotend. Daarom worden ze veel gebruikt in industriële toepassingen en consumentenproducten zoals antiaanbaklaag in pannen, cosmetica, textiel, brandblusschuim, schoonmaakmiddelen of smeermiddelen.
Volgens het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) kunnen PFAS via verschillende wegen in ons lichaam terechtkomen, onder meer via verontreinigd drinkwater, voedsel en stofingestie.
Waar wordt vandaag PFAS vastgesteld?
De Vlaamse overheid brengt alle risicolocaties in kaart en voert op grote schaal bodem- en wateronderzoeken uit in Vlaanderen. Op basis van die onderzoeken blijkt dat verhoogde PFAS-waarden vooral worden vastgesteld:
- In de omgeving van vroegere of huidige brandweeroefenterreinen, omdat blusschuim vroeger vaak PFAS bevatte.
- Rond bepaalde industriële sites, waar PFAS gebruikt werd in productieprocessen of coatings.
- In zones waar historisch met PFAS-houdende materialen werd gewerkt, zoals bepaalde stortplaatsen of terreinen met vervuilde grond.
De Vlaamse overheid publiceert alle locaties waar maatregelen gelden via de PFAS-verkenner. Inwoners kunnen daar nagaan of hun straat of buurt binnen een onderzoeks- of voorzorgszone valt.
Waarom hoor je nu meer over PFAS?
PFAS bestaan al tientallen jaren, maar de verhoogde aandacht van de voorbije jaren heeft verschillende oorzaken:
- Strengere Europese normen zorgen ervoor dat vervuiling sneller wordt gedetecteerd en dat lagere concentraties al aanleiding geven tot maatregelen.
- Grootschalige onderzoeken in Vlaanderen hebben geleid tot een beter beeld van de verspreiding van PFAS in bodem en water.
- Transparante communicatie van de Vlaamse overheid maakt dat burgers sneller en vollediger geïnformeerd worden over mogelijke risicozones.
Daardoor komt PFAS-vervuiling vandaag vaker in het nieuws en worden lokale besturen nauwer betrokken bij de opvolging.
Hoe worden PFAS-waarden gedetecteerd?
- Lucht: meetmethoden voor de verspreiding van PFAS via lucht en rookgassen zijn nog in volle ontwikkeling. Daarvoor startten de VMM en VITO begin juli 2021 luchtmetingen op in de omgeving van 3M en de Oosterweelwerf op Linkeroever.
- Bloed: metingen van PFAS in bloed zijn complex omdat er een risico is op verontreiniging van de stalen, bijvoorbeeld door het gebruik van foute staalhouders of pipetten. In Vlaanderen is alleen VITO geaccrediteerd voor die metingen.
Bloedonderzoek heeft pas zin als dat gebeurt binnen een wetenschappelijk correct opgezet medisch milieukundig humanebiomonitoringsonderzoek. Hierin brengen ze merkers van blootstelling en effect in verband met gedetailleerde milieumetingenen/of langdurige opvolging.
- Voedsel: het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) erkent de laboratoria voor de analyse van PFAS in voeding.
No-regretmaatregelen per gemeente
In zones waar PFAS-vervuiling is vastgesteld, gelden no regret-maatregelen (NRM). Dit zijn voorzorgsmaatregelen die de gezondheid van inwoners moeten beschermen zolang verder onderzoek loopt. Ze blijven van kracht tot duidelijk is welke risico’s er precies zijn en of bijkomende richtlijnen of sanering nodig zijn.
Voorbeelden van maatregelen zijn:
- Adviezen rond het gebruik van grondwater
- Aanbevelingen over het eten van lokaal geteelde groenten of eieren
- Richtlijnen voor contact met bodem of oppervlaktewater
De actuele maatregelen voor Gistel vind je via deze link terug.
Meer informatie vind je op de website van Vlaanderen.